Agenci w PRL. Dyskusja z cyklu „Kościół – Naród – Państwo, czyli niezwykły wiek XX w dziejach Polski”

Agenci w PRL. Dyskusja z cyklu „Kościół – Naród – Państwo, czyli niezwykły wiek XX w dziejach Polski”

ak zauważył dr hab. Filip Musiał, w latach 1944-47 represje objęły głównie pozostałości po strukturach państwowych, a więc działaczy Polskiego Państwa Podziemnego, przedwojennych polityków, oficerów, działaczy opozycyjnych partii (PSL, Stronnictwo Pracy). Po sfałszowanych wyborach 1947 r. nastąpiła walka z Kościołem, z tzw. kułakami na wsi w okresie kolektywizacji, środowiskami, które miały kontakt z wolnym światem, prywatnymi przedsiębiorcami. Trwała też walka wewnętrzna – czystki w partii komunistycznej. Po 1956 r. represje były ukierunkowane gł. na środowiska opozycyjne wobec władzy komunistycznej. W połowie lat 70. obiektem inwigilacji są powstające środowiska opozycyjne, w okresie stanu wojennego następuje powrót do masowych represji.

Rok 1989 to czas, kiedy sieć agenturalna wykazywana w danych bezpieki jest największa w całym okresie PRL-u

— stwierdził historyk.

Wszystkie działania o charakterze represyjnym spełniały trzy funkcje: informacyjną, represyjną i manipulacyjną.

Dr Piotr Gontarczyk podkreślił, że strategicznym kierunkiem działania Służby Bezpieczeństwa od lat 70. do 1989 r. było podtrzymywanie funkcjonowania PRL.

Ze względu na kryzysy systemowe, personalne, gospodarcze i strukturalne praktycznie to państwo nie było już w stanie funkcjonować bez zajmowania się bezpieki wszystkim.

Historyk zauważył, że działania SB związane z inwigilacją miały ogromny wpływ na okres po 1989 r., chodzi o różnych polityków, którzy byli tajnymi współpracownikami w okresie PRL, stosowano wobec nich szantaż dotyczący ujawnienia tego faktu.

Dr Filip Musiał, nawiązując do kwestii agentury, sprecyzował, że Osobowe Źródła Informacji (OZI) to osoby, które zdradziły swoje środowisko, współpracując z Bezpieką. Do tej kategorii zaliczają się zdrajcy (większość), ofiary czyli ludzie, którzy zostali złamani wbrew swojej woli szantażem oraz gracze czyli ci, którzy prowadzili taktyczną rozgrywkę z aparatem represji.

Historycy podawali przykłady różnych osób zwerbowanych i utrzymujących kontakty z SB, m.in. biskupa Jerzego Dąbrowskiego i Witolda Kieżuna.

Na pytanie o Tadeusza Mazowieckiego, prof. Jan Żaryn odpowiedział:

Nie był on – według dzisiaj nam znanych i dostępnych źródeł materiałów – traktowany jako osobowe źródło informacji, natomiast był człowiekiem, który pełnił różnego rodzaju funkcje polityczne mieszczące się w koncesjonowanym w PRL-u świecie i ta koncesja była formą współpracy z reżimem. (..) Politycznie, co najmniej do połowy lat 70. współpracował z reżimem komunistycznym. Przykłady tego koncesjonowanego udziału w życiu politycznym są bardziej drastyczne w historii jego życia, kiedy był redaktorem naczelnym „Wrocławskiego Tygodnika Katolików” we Wrocławiu, gdzie zasłynął artykułem o uwięzionym biskupie Kaczmarku, i potem, jako naczelny redaktor „Więzi” miał we władaniu miesięcznik, który pełnił funkcje pewnego rodzaju dialogu koncesjonowanych katolików z marksistami czyli z przeciwnikami ideowymi, z którym nawiązywali kontakt intelektualny”, i był działaczem partyjnym i posłem PRL-u (Koło Posłów Znak miało swoje przywileje wynikające z istnienia w systemie nomenklaturowym).

Źródło: https://wpolityce.pl/historia/449568-agenci-w-prl-dyskusja-z-cyklu-kosciol-narod-panstwo?fbclid=IwAR0MhatKQxG_XRhi0ceW7zoshgetfBochobxCL_2mlu8Qcspq2UCBp2qjDI